دانش كه هر عامى صاحب سليقه را در يك دو صحبت مستوفى تحصيل آن ممكن است ، محرومند و فرقى « 1 » در اين معنى ميان ايشان و ساير عوام النّاس نيست . و سببش آن بود « 2 » كه غايات علوم را چنان كه هست تصوّر نكنند و فايده آن را منحصر در تحصيل مال و جاه و اعتبارات دنيوى دانند . و نهايت همّت عالى همّتان اين طبقه آن باشد كه شهرت و مسلّميت را وجههء هم سازند و اصلا به غرضى « 3 » بالاتر از اين نپردازند . و بسيار از متعيّنان طلبهء علوم و ارباب عمايم باشند كه دنيا را از طمطراق و دبدبهء زرق و شيد و اسباب عام فريبى و مقتدائى پر كرده باشند و در معرفت الهى اعتماد بر تقليد محض كرده ، با كودكان و پيرزنان راه تساوى پيمايند ، و مشاهدهء اين شيوه بسا كه ازكيا را موجب نفرت از توجّه به طلب علم شده ، باعث يأس كلّى از سعادت حقيقى گرديده باشد . و اين ضعيف چون ملاحظهء اين حالت نمودم و با بسيارى از أزكيا كه به فطرت مستقيم مفطور ، و از اقتناص سعادت ابدى محروم بلّ مأيوس بودند ، صحبت داشتم و بر حقيقت كار به توفيق الهى فى الجمله آگاهى يافته بودم ، اخلاصمندى بىغرضانه دامنگير شد كه رساله‌اى در باب تحصيل « 4 » اصول دين و حصول معارف الهى بر وجه يقين كه خلاص و نجات جاودانى بدون آن ممكن نيست ، ترتيب دهم ، بر نهجى كه از مطالعهء آن بىزحمت تعلّم بسيارى از اصطلاحات ارباب مجادلات و بدون مؤنت تحمل اعباى مباحثات اصحاب مقالات پى به مقصود حقيقى توان برد و راه تحصيل سعادت به قدم ملاحظهء آن توان سپرد . و چهرهء اين مطلوب بنابر موانعى كه در تفصيل آنها زياده فايده متصوّر نيست ، در پردهء احتجاب مانده بود ، تا اين زمان كه نسيم رغبت يكى از

--> ( 1 ) ب : فرق . ( 2 ) ب ، ج : بوده . ( 3 ) الف : به غرض . ( 4 ) الف : تحقيق .